Basit faiz ile bileşik faizin farkı
Basit faizde yalnızca anapara faiz getiriyor. Bileşik faizde kazanılan faiz anaparaya ekleniyor ve o da faiz getirmeye başlıyor. İlk dönemde iki yöntem aynı sonucu veriyor; fark ikinci dönemden itibaren açılıyor.
Kısa vadede bu fark küçük görünüyor. Bir yıl için basit ve bileşik faiz arasındaki fark, çoğu oranda ihmal edilebilir düzeyde. Ama vade uzadıkça fark doğrusal değil, hızlanarak büyüyor.
Bileşikleşme sıklığı neyi değiştiriyor
Aynı yıllık oranda, faizin ne sıklıkla anaparaya eklendiği sonucu değiştiriyor. Yılda bir kez bileşikleşen bir yatırım ile ayda bir kez bileşikleşen bir yatırım, aynı nominal oranda farklı getiri veriyor.
Bu yüzden farklı ürünleri karşılaştırırken nominal orana bakmak yanıltıcı. Karşılaştırmanın doğru ölçüsü yıllık efektif getiri oranı: bileşikleşmenin etkisi dahil edildiğinde bir yılda gerçekte kazanılan oran.
Faiz hesaplama aracı hem basit hem bileşik faizi hesaplıyor ve yıllık efektif getiriyi ayrıca gösteriyor; bileşikleşme sıklığını değiştirip etkisini doğrudan görebilirsin.
Sürenin gücü
Bileşik faizde en belirleyici değişken süre. Aynı tutarı aynı oranda iki katı süre boyunca tutmak, getiriyi iki katına değil çok daha fazlasına çıkarıyor.
Bunun pratik sonucu şu: erken başlamak, daha yüksek oran bulmaktan genellikle daha etkili. Beş yıl önce başlayan küçük bir birikim, bugün başlayan daha büyük bir birikimi uzun vadede geçebiliyor.
Kredi tarafında aynı mekanizma
Bileşik faiz yatırımda lehine çalışırken kredide aleyhine çalışıyor. Ödenmeyen faiz anaparaya eklendiğinde borç hızlanarak büyüyor. Kredi kartı borcunun asgari ödemeyle nasıl büyüdüğü bunun en görünür örneği.
Kredide ödeme planı bu mekanizmayı yönetiyor: her taksitin bir kısmı faizi kapatıyor, kalanı anaparadan düşüyor. Başlangıçta faiz payı yüksek, vade ilerledikçe anapara payı artıyor. Kredi hesaplama aracının ödeme planı bu dağılımı ay ay gösteriyor.
Stopajı hesaba katmak
Mevduat faiz gelirinden gelir vergisi stopajı kesiliyor ve banka bunu kaynağında yapıyor. Yani hesapladığın brüt getiri, elinize geçecek tutar değil.
Faiz hesaplama aracında stopaj oranını girdiğinde net getiriyi de görüyorsun. Farklı ürünleri karşılaştırırken brüt yerine net getiriye bakmak, gerçek karşılaştırmayı veriyor.
Enflasyonu unutmamak
Nominal getiri, paranın miktarındaki artışı gösteriyor. Alım gücündeki değişimi görmek için enflasyondan arındırmak gerekiyor.
Yaygın hata, getiriden enflasyonu çıkarmak. Doğrusu oranları bölmek: (1 + getiri) ÷ (1 + enflasyon) − 1. Enflasyon getirinin üzerindeyse, para nominal olarak artmış olsa da alım gücü azalmış demektir.
72 kuralı: pratik bir kestirme
Paranın kaç yılda ikiye katlanacağını kabaca bulmak için 72'yi yıllık getiri oranına bölmek yeterli. Yüzde on iki getiride yaklaşık altı yıl, yüzde yirmi dörtte yaklaşık üç yıl.
Kural yaklaşık sonuç veriyor ama büyüklük mertebesini görmek için yeterli. Aynı kural enflasyon için de çalışıyor: yüzde otuz altı enflasyonda fiyatlar kabaca iki yılda ikiye katlanıyor.
Sık yapılan hesap hatası
Yıllık getiriyi aylığa çevirirken on ikiye bölmek yaygın ama yanlış. Bileşikleşme nedeniyle aylık oran, yıllığın on ikide birinden düşük.
Aynı hata ters yönde de yapılıyor: aylık oranı on iki ile çarpıp yıllık sanmak, gerçek yıllık getiriyi olduğundan düşük gösteriyor. Faiz hesaplama aracı bileşikleşme sıklığını dikkate alıp efektif oranı ayrıca veriyor.
Vade sonu mu ara ödeme mi
Bazı ürünler faizi vade sonunda tek seferde, bazıları dönem dönem ödüyor. Vade sonunda ödenen ürünlerde faiz anaparada kalıp bileşikleştiği için toplam getiri daha yüksek oluyor.
Ara ödemeli ürünlerde ise eline geçen faizi yeniden değerlendirmen gerekiyor; yatırmadığın sürece bileşikleşme durmuş oluyor. Aynı nominal orana sahip iki ürün, bu yüzden farklı toplam getiri verebiliyor.
Karşılaştırma yaparken ödeme yapısını da dikkate almak gerekiyor. Yıllık efektif getiri oranı bu farkı içerdiği için doğru karşılaştırma ölçütü o.