Brütten nete giden yol
Brüt ücretten önce SGK primi ve işsizlik sigortası işçi payı kesiliyor. Kalan tutar gelir vergisi matrahını oluşturuyor. Bu matrah üzerinden gelir vergisi, brüt üzerinden de damga vergisi hesaplanıyor. Geriye kalan net ücret.
Yani net ücret, brütten dört kalem düşülerek bulunuyor. Bu kalemlerin oranları mevzuatla belirleniyor ve zaman zaman değişiyor; hesap yaparken güncel oranları kullanmak gerekiyor.
- SGK primi işçi payı
- İşsizlik sigortası işçi payı
- Gelir vergisi — kümülatif matrah üzerinden
- Damga vergisi — brüt üzerinden
Kümülatif matrah ne demek
Gelir vergisi, o ayın matrahı üzerinden değil, yıl başından itibaren biriken toplam matrah üzerinden hesaplanıyor. Ocak ayında biriken matrah düşük olduğu için en alt dilim uygulanıyor. Aylar geçtikçe birikim artıyor.
Birikim bir dilim sınırını aştığında, aşan kısma daha yüksek oran uygulanıyor. Bu, o ayın gelir vergisini artırıyor ve net ücreti düşürüyor. Brüt ücret hiç değişmese bile net ücret yıl içinde kademeli olarak azalıyor.
Neden temmuzda maaşım azaldı
Bu, çalışanların en sık sorduğu sorulardan biri ve cevabı kümülatif matrahta. Belirli bir brüt ücret seviyesinde, matrah yılın belirli bir ayında üst dilime geçiyor ve net ücret o aydan itibaren düşüyor.
Düşüşün ne zaman ve ne kadar olacağı brüt ücrete bağlı. Brüt net maaş hesaplama aracı on iki ayın tamamını tablo hâlinde gösteriyor; hangi ayda hangi kalemin ne kadar arttığını satır satır görebiliyorsun.
Zam görüşmesinde brüt mü net mi konuşulmalı
Zam oranı genellikle brüt ücret üzerinden konuşuluyor. Ancak brütteki artışın nete yansıması, vergi dilimi nedeniyle yıl içinde değişiyor. Yüzde otuz brüt zam, nete aynı oranda yansımayabiliyor.
Bu yüzden zam görüşmesinde net hedefi konuşmak daha net sonuç veriyor. İstenen net tutarın hangi brüte karşılık geldiğini önceden hesaplamak, görüşmeyi somutlaştırıyor.
Zammın enflasyon karşısındaki değeri
Nominal zam oranı tek başına bir şey söylemiyor. Önemli olan, alım gücünün artıp artmadığı. Bunu görmek için zammı enflasyonla karşılaştırmak gerekiyor.
Yaygın ama yanlış yöntem, zam oranından enflasyonu çıkarmak. Doğrusu oranları bölmek: (1 + zam) ÷ (1 + enflasyon) − 1. %80 enflasyonda %100 zam, çıkarma yöntemiyle %20 görünüyor ama gerçekte %11,1. Maaş zam hesaplama aracı bu hesabı doğru yöntemle yapıyor.
İşten ayrılırken hangi ödemeler var
İş sözleşmesi sona erdiğinde kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve kullanılmamış yıllık izin ücreti gündeme gelebiliyor. Her birinin koşulları ve vergilendirmesi farklı.
Kıdem tazminatı gelir vergisinden istisna; yalnızca damga vergisi kesiliyor. İhbar tazminatı ise ücret geliri sayıldığı için gelir vergisine de tabi. Kıdem tazminatı hesaplama aracı her iki tutarı da gösteriyor ve tavan uygulanıp uygulanmadığını ayrıca belirtiyor.
Asgari ücret istisnası
Ücretlilerde asgari ücrete karşılık gelen tutar kadar gelir vergisi ve damga vergisi istisnası uygulanıyor. Bu istisna, tüm ücret seviyelerinde geçerli ve net ücreti yükseltiyor.
İstisnanın tutarı asgari ücretle birlikte değiştiği için her yıl güncelleniyor. Brüt net maaş hesaplama aracında bu parametre düzenlenebilir bırakıldı; güncel değeri girdiğinde hesap ona göre yapılıyor.
İkramiye ve prim ödemelerinin etkisi
İkramiye, prim ve fazla mesai ödemeleri de ücret geliri sayılıyor ve kümülatif matraha ekleniyor. Bu, o ay ödenen verginin artmasına ve bazen bir üst dilime geçilmesine yol açıyor.
Büyük bir ikramiye alındığı ay, net tutar beklenenden düşük çıkabiliyor. Sebep kesintinin yanlış yapılması değil, matrahın sıçraması.
Yıl içinde düzensiz ödemeler alan çalışanlarda net maaşın aylar arasında dalgalanması bu yüzden normal. Yıllık toplam üzerinden bakmak, aylık dalgalanmadan daha anlamlı bir resim veriyor.
Bordroyu kontrol etmek
Bordroda yer alması gereken kalemler bellidir: brüt ücret, SGK işçi payı, işsizlik sigortası işçi payı, gelir vergisi, damga vergisi ve net ödenen tutar. Bunların ayrı ayrı görünmesi zorunlu.
Kontrol ederken bakılacak ilk şey kümülatif gelir vergisi matrahı. Bu satır her ay artıyor ve hangi dilimde olduğunu gösteriyor. İkinci olarak SGK gün sayısı: eksik gün varsa hem prim hem net ücret düşük çıkar.
Bir tutarsızlık gördüğünde önce insan kaynaklarına yazılı olarak sormak gerekiyor. Çoğu fark, eksik bildirilmiş bir izin ya da geç işlenmiş bir zam gibi düzeltilebilir sebeplerden kaynaklanıyor.