KDV nasıl işliyor
Katma değer vergisi, zincirin her halkasında eklenen değer üzerinden alınıyor. Sattığın mal için müşteriden KDV tahsil ediyorsun, aldığın mal için tedarikçiye KDV ödüyorsun. Beyan döneminde devlete ödediğin, bu ikisi arasındaki fark.
Bu yapı nedeniyle KDV, işletme için bir maliyet değil — nihai tüketiciye kadar aktarılan bir vergi. Maliyet hâline gelmesi, yalnızca alışta ödenen KDV'nin belgesizlik yüzünden indirilememesi durumunda oluyor.
Türkiye'de uygulanan oranlar
Üç oran uygulanıyor: temel gıda maddeleri ve bazı ürünlerde %1, indirimli oran grubunda %10, geri kalan mal ve hizmetlerde genel oran %20. Hangi ürünün hangi grupta olduğu Bakanlar Kurulu kararlarıyla belirleniyor ve zaman zaman değişiyor.
Yanlış oran uygulanan fatura düzeltme gerektiriyor. Tereddüt hâlinde mali müşavire sormak, sonradan düzeltmekten hızlı çıkıyor.
Dahil tutardan hariç tutarı bulmak
KDV dahil tutardan hariç tutarı bulmak için dahil tutarı (1 + oran) değerine bölüyorsun. %20 KDV dahil 120 lira için: 120 ÷ 1,20 = 100 lira hariç tutar, KDV 20 lira.
En sık yapılan hata, dahil tutardan doğrudan %20 düşmek. 120'nin %20'si 24 eder ve 96 çıkar — bu yanlış. KDV, hariç tutar üzerinden hesaplandığı için işlem bölme olmak zorunda.
Her iki yönü de KDV hesaplama aracıyla anında yapabiliyorsun; alt kırılımda hariç tutar, KDV ve dahil tutar birlikte görünüyor.
İndirim mekanizması ve devreden KDV
Alışta ödenen KDV, satışta tahsil edilenden indiriliyor. Bir dönemde alış KDV'si satış KDV'sinden fazlaysa aradaki fark ödenmiyor, sonraki döneme devrediyor.
Yatırım yapılan dönemlerde devreden KDV birikebiliyor. Bu tutar kaybolmuyor; sonraki dönemlerin borcundan düşülüyor. Ancak nakit açısından o para beklemede kalıyor, bu yüzden yatırım planlamasında dikkate alınması gerekiyor.
Belgesiz alışın gerçek maliyeti
Belgesiz yapılan bir alışta iki kayıp birden oluşuyor: tutar gider yazılamıyor ve ödenen KDV indirilemiyor. İkisinin toplamı, alışta elde edilen indirimden genellikle büyük çıkıyor.
Basit bir karşılaştırma bunu gösteriyor: belgesiz alışta sağlanan indirim yüzde on ise, kaybedilen KDV indirimi ve gider yazma hakkı çoğu durumda bunun üzerinde. Yüzde hesaplama aracıyla kendi rakamlarınla karşılaştırma yapabilirsin.
Tahsil edilen KDV'yi ayrı tutmak
Müşteriden tahsil edilen KDV, işletmenin geliri değil. Gelir gibi görülüp harcandığında beyan döneminde ödeme sıkıntısı doğuyor ve işletme borçlanmak zorunda kalıyor.
Uygulaması kolay bir çözüm var: tahsil edilen KDV'yi ayrı bir hesaba aktarmak. Beyan günü geldiğinde para hazır oluyor ve nakit planlamasında sürpriz yaşanmıyor.
Tevkifat uygulaması
Bazı hizmetlerde KDV'nin bir kısmı alıcı tarafından doğrudan beyan ediliyor; buna tevkifat deniyor. Yapım işleri, temizlik, danışmanlık gibi alanlarda uygulanıyor.
Tevkifatlı faturada satıcı KDV'nin tamamını tahsil etmiyor, dolayısıyla nakit akışı etkileniyor. Hangi hizmetlerde hangi oranda tevkifat uygulanacağı tebliğlerle belirleniyor ve değişebiliyor; fatura keserken güncel duruma bakmak gerekiyor.
İade süreçleri
Bazı durumlarda devreden KDV nakden ya da mahsuben iade alınabiliyor. İhracat ve indirimli orana tabi işlemler bunların başında geliyor.
İade süreci belge ve inceleme gerektiriyor, dolayısıyla zaman alıyor. Nakit planlamasında iade tutarının ne zaman geleceğini gerçekçi tahmin etmek gerekiyor.
Hangi işlemlerin iade hakkı doğurduğu ve gereken belgeler tebliğlerle belirleniyor. İade talebi öncesinde mali müşavirle çalışmak, eksik belge nedeniyle sürecin uzamasını önlüyor.
Tevkifat uygulaması
Bazı hizmet türlerinde KDV'nin bir kısmı alıcı tarafından sorumlu sıfatıyla beyan ediliyor. Buna tevkifat deniyor ve temizlik, güvenlik, danışmanlık gibi alanlarda sık karşılaşılıyor.
Tevkifatlı faturada satıcı KDV'nin yalnızca kendi payına düşen kısmını tahsil ediyor. Faturayı keserken oranın doğru uygulanması gerekiyor; yanlış uygulama iki taraf için de düzeltme işi çıkarıyor.
Hangi işlemlerin tevkifata tabi olduğu ve oranları tebliğle belirleniyor, zaman zaman güncelleniyor. Bu alanda çalışıyorsan güncel listeyi mali müşavirinle teyit etmek gerekiyor.