İkisi farklı şeylere karşı koruyor
Döviz, yerel paranın diğer para birimleri karşısındaki değer kaybına karşı koruma sağlıyor. Altın ise hem para birimlerine hem genel belirsizliğe karşı bir sığınak olarak görülüyor.
Bu ayrım pratikte önemli: yurt dışından alım yapıyorsan ya da döviz cinsi bir yükümlülüğün varsa döviz doğal koruma sağlıyor. Genel bir değer saklama amacı varsa altın farklı bir davranış gösteriyor.
Alış satış makası her ikisinde de maliyet
Döviz alırken satış kurundan alıyor, satarken alış kurundan satıyorsun. Aradaki fark her işlemde maliyet olarak yansıyor. Sık alım satım yapmak bu maliyeti çoğaltıyor.
Altında makas, özellikle ziynet ürünlerde çok daha geniş. Gram altında dar olsa da yine mevcut. Kısa vadeli alım satım düşünülüyorsa bu makas getiriyi eritebiliyor.
Resmî kur ile piyasa kuru farkı
TCMB kurunu iş günlerinde bir kez, saat 15:30 civarında açıklıyor. Bu kur resmî ve referans niteliğinde ama gün içi anlık değil. Serbest piyasa gün boyu hareket ediyor.
Bankalar ve döviz büroları TCMB kurunu referans alıp kendi marjlarını ekliyor. Bu yüzden gişede göreceğin rakam resmî kurdan farklı oluyor. Döviz çevirici hem resmî kuru hem gün içi hareketi kaynak belirterek gösteriyor.
Reel getiri karşılaştırması
İki varlığı karşılaştırırken nominal getiriye bakmak yetmiyor; ikisini de enflasyonla karşılaştırmak gerekiyor. Nominal olarak kazandıran bir varlık, enflasyonun altında kaldıysa alım gücü kaybettirmiş oluyor.
Reel getiriyi hesaplarken getiriden enflasyonu çıkarmak yaygın ama yanlış. Doğrusu oranları bölmek: (1 + getiri) ÷ (1 + enflasyon) − 1. Döviz ve altın kâr zarar araçları bu hesabı doğru yöntemle yapıyor.
Vergi tarafı
Gerçek kişilerin döviz alım satımından doğan kur farkı, kural olarak beyana tabi bir gelir sayılmıyor. Ancak süreklilik arz eden, ticari nitelikte işlemler farklı değerlendiriliyor.
Altın alım satımının vergilendirilmesi de işlem türüne ve tutara göre değişiyor. Düzenli ve yüksek hacimli işlem yapılıyorsa mali müşavire danışmak gerekiyor; bu yazıdaki bilgiler genel çerçeve niteliğinde.
Tek varlığa yığılmamak
Hem döviz hem altın, kendi içinde dalgalanan varlıklar. Birikimin tamamını tek birine yığmak, o varlığın kötü performans gösterdiği dönemde başka seçenek bırakmıyor.
Ayrıca acil durum fonunun bu varlıklarda tutulması sakıncalı: acil ihtiyaç çıktığında değerin düşük olduğu bir anda satmak zorunda kalınabiliyor. Erişilebilir ve dalgalanmayan bir tampon, yatırımdan önce gelmeli.
Ne zaman alınacağı sorusu
Zamanlama yapmaya çalışmak, uzun vadeli birikimde çoğu zaman ters tepiyor. Dip ve tepe noktalarını önceden bilmek mümkün değil; sonradan bakıldığında bariz görünmesi yanıltıcı.
Düzenli aralıklarla sabit tutarlı alım yapmak, ortalama maliyeti dengeliyor ve tek bir yanlış zamanlamanın etkisini azaltıyor. Bu yaklaşım getiriyi maksimize etmiyor ama en kötü senaryodan koruyor.
İşlem maliyetini hesaba katmak
Sık alım satım yapıldığında alış satış makası her işlemde tekrar tekrar maliyet yaratıyor. Yıl içinde on işlem yapan biri, makası on kez ödüyor.
Bu yüzden kısa vadeli hareketlerden kazanç sağlamaya çalışmak, makas nedeniyle çoğu zaman kayıpla sonuçlanıyor. Uzun vadeli tutmada makas tek seferlik bir maliyete dönüşüyor.
Yükümlülüğe göre seçim
Döviz cinsinden bir borcun ya da düzenli gideri varsa — eğitim, kira, ithalat ödemesi — aynı para biriminde varlık tutmak doğal bir denge sağlıyor. Kur hareketi hem varlığı hem yükümlülüğü aynı yönde etkilediği için risk azalıyor.
Buna karşılık TL cinsinden geliri olup döviz tutmak, kur riskini azaltmıyor; farklı bir riske giriyor. İkisi arasındaki ayrım, korunma ile yatırım arasındaki farkı oluşturuyor.
Karar verirken sorulacak soru şu: bu varlığı neden tutuyorum. Gelecekteki bir ödemeyi karşılamak için mi, yoksa değer artışı beklediğim için mi. İkisi farklı stratejiler gerektiriyor.
Alım satım maliyetleri
Her iki varlıkta da alış ile satış fiyatı arasında bir fark var ve bu fark cebinden çıkan gerçek bir maliyet. Kısa vadede sık işlem yapmak, bu farkı defalarca ödemek anlamına geliyor.
Fiziki altında işçilik payı bu maliyeti artırıyor. Dövizde ise bankadan bankaya değişen kur farkı ve varsa işlem ücreti belirleyici oluyor.
Uzun vadeli tutuş bu maliyeti tek seferlik hâle getirdiği için etkisini küçültüyor. Sık işlem yapan biri içinse alım satım farkı, getiriyi sessizce yiyen en büyük kalem olabiliyor.