Ayar farkı: 22 ile 24 arasında ne var
Piyasada gram altın diye alınıp satılan ürün genellikle 22 ayardır; yani 1000 biriminin 916'sı altın, kalanı bakır ve gümüş gibi alaşımlar. Gram has altın ise 24 ayardır ve 995 milyem olarak işlem görür.
Bu fark fiyata doğrudan yansıyor. Aynı ağırlıktaki iki ürünün fiyatı, içerdikleri saf altın oranına göre farklılaşıyor. Karşılaştırma yaparken brüt ağırlığa değil, içindeki saf altına bakmak gerekiyor.
Çeyrek altın gram altının dörtte biri değil
Yaygın bir yanılgı, çeyrek altını gram altının dörtte biri sanmak. Yeni çeyrek altın 1,75 gram; yani gram altının 1,75 katı ağırlıkta. Üstelik işçilik payı taşıyor.
Dört çeyrek ise tam olarak bir tam altına denk geliyor: 4 × 1,75 = 7 gram ve ikisi de 22 ayar. Bu çevirimde ağırlık ve ayar aynı olduğu için sonuç tam çıkıyor.
Farklı ayardaki ürünler arasında çeviri yaparken brüt ağırlıkla hesaplamak yanlış sonuç veriyor. Bir çeyreği 24 ayar has altına brütle çevirirsen 1,75 gram çıkıyor; doğrusu 1,61 gram. Aradaki yaklaşık %8,6 tamamen alaşımdan geliyor. Altın çevirici bu hesabı saf altın üzerinden yapıyor.
İşçilik payı ve alış satış makası
Ziynet altınlarında — çeyrek, yarım, tam, cumhuriyet — üretim ve işçilik payı fiyata ekleniyor. Satarken bu payı geri alamıyorsun; alış ile satış fiyatı arasındaki makas bu yüzden geniş.
Gram altında makas belirgin şekilde dar. Yatırım amaçlı alımda bu fark önemli hâle geliyor: kısa vadede alıp satmayı düşünüyorsan makas doğrudan kârdan düşüyor.
Hangisi ne zaman uygun
Yatırım amacı öndeyse gram altın genellikle daha verimli; makas dar, saf altın oranı belli, bölünebilirliği yüksek. Uzun vadeli tutmada bu avantaj daha da belirginleşiyor.
Hediye ve saklama amacı öndeyse ziynet altınlar tercih ediliyor. Alıcı bulmak kolay, tanınırlık yüksek. Ancak yatırım getirisi hesaplanırken işçilik payının maliyet olduğunu unutmamak gerekiyor.
Kâr hesaplarken doğru fiyatı kullanmak
Kâr hesaplarken kullanılması gereken fiyat, bugün satsan eline geçecek olan — yani kurumun alış fiyatı. Satış fiyatıyla hesaplamak kârı sistematik olarak yüksek gösteriyor, çünkü o fiyattan sen satamıyorsun.
Altın kâr zarar hesaplama aracı güncel alış fiyatını otomatik dolduruyor ve enflasyon girdiğinde reel getiriyi de veriyor. Nominal kâr yüksek görünürken alım gücünün azalmış olabileceğini görmek için bu ikinci rakam gerekli.
Ons fiyatı ve dolar kurunun etkisi
Uluslararası piyasada altın, troy ons (31,1035 gram) birimiyle ve dolar cinsinden işlem görüyor. Türkiye'deki gram fiyatı kabaca ons fiyatının dolar kuruyla çarpılıp grama bölünmesiyle oluşuyor.
Bunun sonucu şu: altın hem ons fiyatından hem dolar kurundan etkileniyor. Ons düşerken dolar yükselirse TL cinsinden fiyat artabiliyor. Yalnızca ons fiyatını takip etmek, TL bazlı getiriyi anlamaya yetmiyor.
Saklama ve güvenlik
Fiziki altının saklanması ayrı bir maliyet ve risk kalemi. Evde saklamak sigortasız risk demek; banka kiralık kasası ise yıllık ücret gerektiriyor.
Bu maliyet, özellikle küçük tutarlarda getirinin anlamlı bir kısmını yiyebiliyor. Kasa ücretinin yıllık tutarını, beklenen getiriyle karşılaştırmak kararı netleştiriyor.
Fiziki altın dışındaki seçenekler
Fiziki altının yanında bankaların altın hesapları ve borsada işlem gören altın fonları da bulunuyor. Bunlarda saklama sorunu ve işçilik payı yok.
Buna karşılık fiziki teslim genellikle mümkün olmuyor ya da ek koşullara bağlı. Ayrıca fon ve hesaplarda yönetim ücreti gibi kalemler getiriden düşüyor.
Seçim, altını neden tuttuğuna bağlı. Değer saklama ve kolay alım satım öndeyse hesap ve fon pratik; fiziki bulundurma önemliyse gram altın uygun.
Saklama ve sigorta
Fiziki altında saklama, göz ardı edilen bir maliyet ve risk. Evde tutulan altın hırsızlık ve yangın riskine açık; ev sigortası poliçeleri kıymetli maden için genellikle sınırlı teminat veriyor.
Banka kiralık kasası alternatif sunuyor ama yıllık ücreti var ve bu ücret küçük miktarlar için getirinin anlamlı bir kısmını götürebiliyor.
Miktar arttıkça saklama sorunu belirginleşiyor. Bu noktada bankadaki altın hesabı, saklama derdi olmadığı için pratik hâle geliyor; karar, tutulan miktara göre değişiyor.