Halka arz nedir
Halka arz, bir şirketin paylarının ilk kez borsada işlem görmek üzere yatırımcılara satılması. Şirket bu yolla sermaye topluyor, yatırımcı ise şirkete ortak oluyor.
Süreç talep toplama dönemiyle başlıyor. Bu dönemde aracı kurumlar üzerinden başvuru yapılıyor. Talep toplama bittikten sonra dağıtım yapılıyor ve paylar borsada işlem görmeye başlıyor.
Sabit fiyat ve fiyat aralığı
Sabit fiyatla talep toplamada pay başına fiyat baştan açıklanıyor ve herkes o fiyattan başvuruyor. Fiyat aralığında ise bir alt ve üst sınır ilan ediliyor, kesin fiyat talep toplama sonrasında belirleniyor.
Aralıklı arzlarda başvuru üst sınırdan yapılıyor ve kesin fiyat düşük belirlenirse aradaki fark iade ediliyor. Bu yüzden aralıklı arzda bloke edilecek tutar, sabit fiyatlıya göre daha yüksek olabiliyor.
Dağıtım nasıl yapılıyor
Talep arz edilen paydan fazlaysa dağıtım gerekiyor. En yaygın iki yöntem eşit dağıtım ve oransal dağıtım. Eşit dağıtımda her yatırımcıya aynı miktar veriliyor; oransalda talep büyüklüğüne göre pay ediliyor.
Yöntem, ne kadar lot alacağını doğrudan belirliyor. Eşit dağıtımda küçük yatırımcı görece avantajlı; oransalda büyük talep daha çok pay alıyor. İzahnamede hangi yöntemin uygulanacağı yazıyor.
Katılmadan önce bakılacaklar
İzahname, şirketin mali durumu ve risklerinin resmî olarak açıklandığı belge. Uzun olsa da en azından mali tablolar ve risk faktörleri bölümüne bakmak gerekiyor.
Bakılacak temel sorular: şirket kâr ediyor mu, borç yapısı nasıl, toplanan para nereye kullanılacak, mevcut ortaklar pay satıyor mu. Son soru özellikle önemli — mevcut ortakların çıkışı ile şirkete sermaye girmesi farklı şeyler.
- Son üç yılın mali tabloları
- Borç ve özkaynak yapısı
- Toplanan fonun kullanım amacı
- Mevcut ortakların pay satıp satmadığı
- Risk faktörleri bölümü
Takvimi takip etmek
Talep toplama dönemi genellikle birkaç gün sürüyor ve kaçırıldığında katılım mümkün olmuyor. Bu yüzden takvimi önceden bilmek gerekiyor.
Halka arz takvimi sayfasında talep toplaması süren arzlar ayrı gösteriliyor ve durum tarihlerden hesaplandığı için kendiliğinden güncelleniyor. Süresi dolan bir arz elle değiştirilmeden tamamlandı durumuna geçiyor.
Beklentiyi doğru kurmak
Halka arzların ilk gün prim yapması genel bir kural değil. Bazı arzlar açılışta değer kazanıyor, bazıları kaybediyor. Geçmiş arzların performansı gelecek için garanti oluşturmuyor.
Bu sayfa yalnızca takvim ve fiyat bilgisi derliyor; yatırım tavsiyesi vermiyor. Karar öncesinde izahnameyi incelemek ve gerekirse yetkili bir danışmana başvurmak gerekiyor.
Lot ve bloke tutar
Başvuru sırasında talep edilen tutar hesapta bloke ediliyor. Dağıtım sonrası tahsis edilmeyen kısım serbest bırakılıyor.
Bu süre boyunca o para başka bir yerde kullanılamıyor. Nakit planlaması yaparken bloke süresini hesaba katmak gerekiyor; özellikle aralıklı arzlarda üst sınırdan bloke yapıldığı için tutar beklenenden yüksek olabiliyor.
Aracı kurum seçimi
Halka arza katılım aracı kurum üzerinden yapılıyor ve her kurum her arza aracılık etmiyor. Katılmak istediğin arzın konsorsiyumunda hangi kurumların olduğu izahnamede yazıyor.
Bazı kurumlar dağıtımda kendi müşterilerine öncelik tanıyabiliyor. Düzenli katılım düşünüyorsan, aracılık ettiği arz sayısı yüksek bir kurumla çalışmak pratik kolaylık sağlıyor.
İşlem görmeye başladıktan sonra
Paylar borsada işlem görmeye başladığında fiyat arz ve talebe göre belirleniyor. Halka arz fiyatı bir referans ama garanti değil.
İlk günlerde işlem hacmi ve dalgalanma yüksek olabiliyor. Satış kararı verirken bu dalgalanmanın şirketin değerinden çok kısa vadeli işlem davranışını yansıttığını akılda tutmak gerekiyor.
Uzun vadeli tutma düşünülüyorsa takip edilmesi gereken şey günlük fiyat değil, şirketin açıkladığı finansal sonuçlar ve faaliyet raporları.
İzahnameyi okumak
Her halka arzda, şirketin faaliyetlerini, finansallarını ve risk faktörlerini anlatan bir izahname yayımlanıyor. Bu belge KAP üzerinden herkese açık.
Tamamını okumak zaman alıyor ama iki bölüm hızlıca bakılabiliyor: risk faktörleri ve fon kullanım yeri. İlki şirketin kendi beyan ettiği zayıflıkları, ikincisi toplanan paranın nereye harcanacağını gösteriyor.
Fonun borç ödemek yerine yatırıma yönlendirilmesi, genellikle daha olumlu okunuyor. Ancak bu da tek başına yeterli bir ölçüt değil; sektör ve rekabet koşullarıyla birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.