Nakit döngüsü nedir
Nakit döngüsü, paranın işletmeden çıkıp geri dönmesine kadar geçen süre. Hammaddeyi ödediğin gün başlıyor, müşteriden tahsilat yaptığın gün bitiyor. Bu süre ne kadar uzunsa, aynı ciroyu döndürmek için o kadar çok işletme sermayesi gerekiyor.
Döngüyü kısaltmanın üç yolu var: stoku hızlı döndürmek, tahsilatı öne çekmek, ödemeyi geriye yaymak. Üçü de aynı anda uygulanabiliyor ve her biri doğrudan kasada karşılık buluyor.
Tahsilat vadesi, fiyatın bir parçası
Doksan gün vadeli satış, peşin satıştan daha ucuza yapılmış demektir — aradaki fark, o parayı üç ay kullanamamanın maliyeti. Bu maliyeti fiyata yansıtmayan işletme, farkında olmadan iskonto yapıyor.
Vade farkını hesaplamak zor değil: kredi faiziyle o tutarı üç ay taşımanın maliyeti ne kadarsa, vadeli fiyat en az o kadar yüksek olmalı. Faiz hesaplama aracıyla bu farkı görüp fiyat listesine yansıtmak, çoğu işletmede gözden kaçan bir kâr kalemi.
On üç haftalık nakit tablosu
Nakit yönetiminde en çok işe yarayan araç, on üç haftalık ileriye dönük tablo. Neden on üç: bir çeyrek, ve haftalık ayrıntı sürprizleri görmeye yetiyor.
Tabloya yalnızca kesin bilinenler yazılıyor: vadesi belli alacaklar, bilinen ödemeler, maaş günleri, vergi tarihleri. Belirsiz olanlar ayrı işaretleniyor. Böylece hangi hafta kasanın sıkışacağı önceden görünüyor ve önlem alacak zaman kalıyor.
Kasa açığını önceden görmek
Nakit sıkışması ansızın gelmez; genellikle üç dört hafta önceden tabloda görünür. Sorun, tablonun tutulmaması ya da sadece geriye dönük tutulması.
Açığı önceden görmek, çözüm seçeneklerini de genişletiyor. Üç hafta öncesinden bilirsen tahsilatı hızlandırabilir, bir ödemeyi erteleyebilir ya da uygun koşullu kredi arayabilirsin. Ödeme gününde fark edersen tek seçeneğin pahalı ve acil olanı kalıyor.
Kredi, nakit yönetiminin aracı olarak
Kısa vadeli nakit boşluğunu kapatmak için kredi kullanmak yanlış değil; yanlış olan, yapısal bir açığı krediyle sürekli kapatmaya çalışmak. İlki köprü, ikincisi çukur.
Ayrım şurada: boşluk geçiciyse ve kapanacağı tarih belliyse — büyük bir tahsilat bekleniyorsa — kredi mantıklı. Her ay tekrarlanan bir açıksa, sebebi marj ya da tahsilat süresidir ve kredi onu çözmez.
Elinde nakit birikince krediyi erken kapatmak da çoğu zaman kârlı. Kapatma bedeli kalan taksitlerin toplamı değil, kalan anaparadır; doğmamış faizden kurtulursun. Kredi erken kapatma aracı bu farkı ve erken ödeme tazminatını birlikte gösteriyor.
Mevsimsellikle başa çıkmak
Mevsimsel işletmelerde yoğun dönemde kazanılanın bir kısmının durgun döneme aktarılması gerekiyor. Bu aktarım kendiliğinden olmuyor; yoğun dönemde gelir yüksekken harcama da genişliyor.
Pratik yöntem: yoğun ayların gelirinden sabit bir oranı ayrı tutmak. Bu tutar, durgun ayların sabit giderini karşılamaya yetecek kadar olmalı. Ne kadar gerektiği, geçen yılın durgun dönem giderinden hesaplanabiliyor.
Ödeme koşullarını yeniden görüşmek
Tedarikçiyle vade uzatımı görüşmek, çoğu işletmenin denemediği ama en hızlı sonuç veren nakit kaldıracı. Otuz günlük vadeyi kırk beş güne çıkarmak, işletmeye yarım aylık ek nakit alanı yaratıyor.
Görüşmede karşılıklı fayda sunmak sonucu değiştiriyor: daha büyük hacim taahhüdü, daha düzenli sipariş ya da referans olma. Tek taraflı vade talebi genellikle reddediliyor, karşılıklı olan çoğu zaman kabul görüyor.
Nakit tamponunun büyüklüğü
İşletmenin elinde bulundurması gereken asgari nakit, sabit giderlerin belirli bir katı olarak belirleniyor. Yaygın ölçüt bir ile üç aylık sabit gider arası.
Doğru büyüklük sektöre ve tahsilat düzenine bağlı. Peşin çalışan bir perakendeci ile doksan gün vadeli çalışan bir toptancının ihtiyacı aynı değil.
Tamponun altına düşüldüğünde alınacak aksiyonu önceden belirlemek de faydalı. Eşiği geçince ne yapılacağı yazılıysa, o an panikle karar verilmiyor.
Vadeli satışta risk yönetimi
Vadeli satış cirosu büyütüyor ama tahsil edilemeyen her fatura, üzerine katlanılmış maliyetle birlikte kayba dönüşüyor. Bu yüzden vade, satış kararının parçası olarak değerlendirilmeli.
Yeni müşterilerde ilk siparişleri peşin veya kısa vadeli tutmak yaygın bir uygulama. Ödeme geçmişi oluştukça vade genişletilebiliyor.
Tek bir müşterinin cironun büyük kısmını oluşturması da ayrı bir risk. O müşteri ödemeyi geciktirdiğinde işletmenin tamamı etkileniyor; müşteri tabanını yaymak, nakit akışını da koruyor.